Δεν είστε συνδεδεμένος


Δημιουργία λογαριασμού
  • Από Εώς

Tο δικαίωμα στην προστασία από την επεξεργασία δεδομένων

Θεμελίωση - Ερμηνεία – Προοπτικές. Πρόλογος: Νίκος Κ. Αλιβιζάτος

Σύντομη περιγραφή

Λύσεις για να ξεπερασθούν μερικές τουλάχιστον από τις πιο κραυγαλέες αντιφάσεις στις οποίες έχει προσκρούσει ως σήμερα η εφαρμογή των σχετικών συνταγματικών ρυθμίσεων.

Περιγραφή

Εγκλωβισμένο μεταξύ του δικαιώματος ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας (άρθρο 5 § 1 του Συντάγματος), του δικαιώματος της ιδιωτικής ζωής (άρθρο 9) και, τέλος, της ελευθερίας της ανταπόκρισης (άρθρο 19), το ατομικό δικαίωμα στην προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, παρά την συνταγματική κατοχύρωσή του με ξεχωριστό άρθρο (το άρθρο 9Α) αναζητεί ακόμη την καθιέρωσή του.

Σε αυτό, η παρούσα μονογραφία συμβάλλει ουσιαστικά, καθώς δεν αρκείται στην παρουσίαση και ερμηνεία των νεότερων νομοθετικών εξελίξεων του ενωσιακού και του εθνικού δικαίου, αλλά τις εντάσσει σε ένα πρωτότυπο ερμηνευτικό σχήμα. Φιλοδοξεί έτσι να υποδείξει λύσεις για να ξεπερασθούν μερικές τουλάχιστον από τις πιο κραυγαλέες αντιφάσεις στις οποίες έχει προσκρούσει ως σήμερα η εφαρμογή των σχετικών ρυθμίσεων.



Περιεχόμενα

Πρόλογος του Νίκου Κ. Αλιβιζάτου..................................................................................         VII

Σημείωμα της συγγραφέως................................................................................................          XI

Εισαγωγή...............................................................................................................................           1

ΜΕΡΟΣ Ι

Θεμελίωση - Ιστορία - Παγκοσμιοποίηση

Α. Θεμελίωση......................................................................................................................           5

1. Δικαιολογείται κάποια εξουσία του ατόμου επί της πληροφορίας, εάν
δεν  αφορά στην ιδιωτική του ζωή και δεν είναι ψευδής; ..................................           5

2. Τα θεμέλια του δικαιώματος του ατόμου στην προστασία από την
επεξεργασία των δεδομένων του ...........................................................................         10

α. Η ιδιωτικότητα ως ελευθερία από την παρακολούθηση και την κατα-
γραφή......................................................................................................................         10

β. Το δικαίωμα παρουσίασης του εαυτού .............................................................         17

γ. Η ανθρώπινη υπόσταση και η απαγόρευση εργαλειοποίησης........................         22

δ. Το δικαίωμα συμμετοχής στη δημόσια σφαίρα ................................................         25

ε. Σώρευση δικαιολογητικών βάσεων στην περίπτωση των ευαίσθητων
δεδομένων.............................................................................................................         32

3. Συγκρούσεις και οριοθετήσεις.................................................................................         33

α. Προστασία από την διαρθρωμένη, αυτοματοποιημένη αξιοποίηση
της πληροφορίας, όχι από τη διάδοση .............................................................         33

β. Ένας νέος χώρος πληροφοριακής αυτοδιάθεσης ανάμεσα στο
απόρρητο της επικοινωνίας και στην ελευθερία της ενημέρωσης.................         36

i) To οιονεί απόλυτο απόρρητο των επικοινωνιών στο ελληνικό
Σύνταγμα............................................................................................................         36

a) Προστασία της εξ αποστάσεως και της δια ζώσης επικοινωνίας,
από τρίτους και από τον συνομιλητή ......................................................         38

b) Προστασία του μηνύματος κατά τη μεταφορά του, αλλά και
του αποτυπώματος της επικοινωνίας στο διηνεκές ...............................         40

c) Τα εξωτερικά στοιχεία της επικοινωνίας.....................................................         45

 ii) Οι εξαιρέσεις από το απόρρητο και η υπαγωγή τους στο άρθρο
9Α Συντ.............................................................................................................         52

a) H επικοινωνία ως σύμβαση........................................................................         52

b) Η επικοινωνία με απεριόριστο αριθμό προσώπων: τα blogs ................         53

iii) Το απόρρητο της επικοινωνίας και η ιδιωτική ζωή ....................................         57

a) Η θεμελίωση της αυστηρής προστασίας του απορρήτου των
επικοινωνιών...............................................................................................         57

b) Οι επικοινωνίες προσώπων που ενδιαφέρουν τη δημοσιότητα............         61

Β. Ιστορική και συγκριτική επισκόπηση.....................................................................         65

Γ. Παγκοσμιοποίηση. Η αναπόφευκτη σύγκρουση πολιτισμών...........................         75

1. Από τον Safe Harbor στην Privacy Shield...............................................................         75

2. Μπροστά μας έχουμε το Whistleblowing...............................................................         80

ΜΕΡΟΣ ΙΙ

Ερμηνεία του ισχύοντος πλαισίου

Α. Το εύρος της προστασίας..........................................................................................         83

1. H ratio της Οδηγίας 95/46/ΕΚ...................................................................................         83

2. Το βασικό διακύβευμα του ν. 2472/1997..............................................................         85

3. Η ευρύτητα του πεδίου προστασίας.......................................................................         86

α. Η ευρύτητα της έννοιας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και
το ζήτημα των αξιολογικών κρίσεων.................................................................         86

β. Τα ανώνυμα δεδομένα, οι κίνδυνοι της στατιστικής και το ειδικότερο
ζήτημα των βιομετρικών δεδομένων.................................................................         90

γ. Τα δημοσιευμένα δεδομένα..................................................................................         94

δ. Τα ευαίσθητα δεδομένα........................................................................................         96

4. Η οριοθέτηση της προστασίας.................................................................................      100

α. Η τήρηση αρχείου..................................................................................................      100

β. Η προστασία μόνο των φυσικών προσώπων....................................................      102

γ. Οι εξαιρέσεις από το πεδίο εφαρμογής...............................................................      104

i) Οι εξαιρέσεις της εθνικής ασφάλειας και της οικιακής δραστηριό-
τητας...................................................................................................................      105

ii) Η εξαίρεση της ποινικής διαδικασίας και της κάμερας στις
δημόσιες συναθροίσεις.................................................................................      108

δ. Τα γεωγραφικά όρια της προστασίας..................................................................      110

i) Τα όρια προς τα έξω..........................................................................................      110

ii) Τα όρια εντός.....................................................................................................      113

B. Ο τρόπος της προστασίας: διαδικαστικές και ουσιαστικές προϋποθέ-
σεις της επεξεργασίας .................................................................................................      115

1. Ουσιαστικές προϋποθέσεις.......................................................................................      115

α. Η αρχή της συγκατάθεσης ...................................................................................      115

i) Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της συγκατάθεσης............................................      115

ii) Πότε δεν απαιτείται ρητή συγκατάθεση ......................................................      117

a) Τεκμαιρόμενη και εικαζόμενη συγκατάθεση............................................      118

b) Ύπαρξη υπέρτερου συμφέροντος ............................................................      119

β. Πέραν της συγκατάθεσης: τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της επεξεργα-
σίας ........................................................................................................................      122

i) Η αρχή της ειδικότητας του σκοπού...............................................................      123

ii) Η αρχή της αναλογικότητας στη χρήση των δεδομένων............................      124

γ. Γιατί δεν αρκεί η συγκατάθεση του υποκειμένου των δεδομένων;
Πατερναλισμός ή διασφάλιση της αυτονομίας; ...............................................      126

i) Άνιση σχέση........................................................................................................      126

ii) Το υποκείμενο δεν μπορεί να ρυθμίσει μόνο του ένα ολοκληρω-
μένο, πολύπλευρο σύστημα επεξεργασίας...............................................      127

iii) Διάκριση συγκατάθεσης από την αξίωση διαμόρφωσης του
αρχείου τρίτου ..............................................................................................      128

iv) Πατερναλισμός: όταν η αυτοέκθεση συνιστά τρόπο έκφρασης
και επικοινωνίας.............................................................................................      129

δ. Η άλλη όψη της αρχής της συγκατάθεσης: τα δικαιώματα του υποκει-
μένου της επεξεργασίας.......................................................................................      130

 i) Tο δικαίωμα ενημέρωσης ...............................................................................      131

ii) Το δικαίωμα πρόσβασης .................................................................................      133

iii) Το δικαίωμα αντίρρησης ή αντίταξης ...........................................................      137

2. Οι θεσμικές προϋποθέσεις της επεξεργασίας: το μοντέλο του προλη-
πτικού ελέγχου και της γενικευμένης υποχρέωσης γνωστοποίησης.................      140

α. Κατά κανόνα γνωστοποίηση, όχι άδεια .............................................................      142

β. Πότε απαιτείται άδεια για την επεξεργασία;........................................................      143

i) Ευαίσθητα δεδομένα.........................................................................................      144

a) Η κατηγορική προσέγγιση..........................................................................      144

b) Η περίπτωση του δημοσιογραφικού επαγγέλματος. Επιστροφή
στη στάθμιση...............................................................................................      147

ii) Διαβίβαση απλών ή ευαίσθητων δεδομένων σε τρίτες χώρες .................      155

γ. Περιπτώσεις απαλλαγής από την υποχρέωση γνωστοποίησης και την
υποχρέωση λήψης άδειας....................................................................................      156

δ. Το μοντέλο της γνωστοποίησης ως μοντέλο διαβούλευσης με την Αρχή
σε περίπτωση έλλειψης συγκατάθεσης του υποκειμένου των δεδο-
μένων ....................................................................................................................      158

ΜΕΡΟΣ ΙΙΙ

Ειδικά θέματα

Α. Δεδομένα τηλεπικοινωνίας .......................................................................................      159

1. Περιορισμοί στη διατήρηση και επεξεργασία των δεδομένων τηλεπικοι-
νωνίας...........................................................................................................................      159

α. Η Οδηγία 2002/58/ΕΚ και οι βασικές διαφορές της από την Οδηγία
95/46/ΕΚ ................................................................................................................      159

β. Πεδίο εφαρμογής: η επικοινωνία, όχι η ενημέρωση..........................................      161

γ. Βασικοί κανόνες για την επεξεργασία των δεδομένων τηλεπικοι-
νωνίας....................................................................................................................      162

δ. Οριοθέτηση του ρόλου της ΑΔΑΕ και της Αρχής .............................................      165

2. Η αντίστροφη πορεία: υποχρέωση διατήρησης των δεδομένων τηλε-
πικοινωνίας..................................................................................................................      166

α. H Οδηγία 2006/24 (Data Retention Directive) και η αρμοδιότητα της
Ένωσης...................................................................................................................      166

β. Η ουσιαστική αντίθεση της Οδηγίας 2006/24 προς το δικαίωμα στην
ιδιωτική ζωή..........................................................................................................      168

γ. Η ελληνική νομοθεσία ενσωμάτωσης της Οδηγίας 2006/24:
ο ν. 3917/2011........................................................................................................      172

Β. Κάμερες και παρακολούθηση του δημοσίου χώρου .........................................      175

1. Το ιστορικό μιας αντιπαράθεσης .............................................................................      175

α. 1997-2007: τα κλειστά κυκλώματα τηλεόρασης υπό το πεδίο εφα-
ρμογής του ν. 2472/1997......................................................................................      175

β. 2007-2011: τα κλειστά κυκλώματα τηλεόρασης εκτός του πεδίου εφα-
ρμογής του ν. 2472/1997 και εν πολλοίς αρρύθμιστα......................................      181

i. Ο σκοπός της πρόληψης και διακρίβωσης εγκλημάτων..............................      181

ii. Ο σκοπός της διαχείρισης κυκλοφορίας........................................................      185

2. Τα κλειστά κυκλώματα τηλεόρασης υπό ειδικό νομοθετικό καθεστώς.
Συμβιβασμός ή υποχώρηση;....................................................................................      186

α. Κάμερες στον δημόσιο χώρο ...............................................................................      186

β. Κάμερες σε μη δημόσιους χώρους......................................................................      188

3. Συμπέρασμα: Κάμερες παντού.................................................................................      195

Γ. Η πρόσβαση στην πληροφορία................................................................................      197

1. Το δικαίωμα στην πληροφορία................................................................................      197

2. Η ηλεκτρονική διακυβέρνηση ως θεσμική υποδομή για την άσκηση του
δικαιώματος.................................................................................................................      199

α. Ο ν. 3861/2010........................................................................................................      199

β. Ο ν. 3979/2011........................................................................................................      203

3. Δημοσιότητα και εργαλειοποίηση. Η περίπτωση του διαδικτύου......................      205

4. Το δικαίωμα πρόσβασης στα διοικητικά έγγραφα ...............................................      211

α) Το άρθρο 5 παρ. 1 και 3 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας........................      211

β) Άλλες διατάξεις ......................................................................................................      216

5. Η περίπτωση του κοινοβουλευτικού ελέγχου ......................................................      217

6. Η πληροφορία ως οικονομικό αγαθό......................................................................      220

ΜΕΡΟΣ IV

Οι νέες προκλήσεις

A. Ο Γενικός Κανονισμός για την προστασία δεδομένων (Κανονισμός
2016/679) ......................................................................................................................      223

1. Εξουσιοδοτική βάση το άρθρο 16 ΣΛΕΕ.................................................................      223

2. Γιατί χρειαζόταν ο Γενικός Κανονισμός;..................................................................      225

3. Τι παραμένει ουσιωδώς ίδιο;....................................................................................      226

4. Οι καινοτομίες του Γενικού Κανονισμού.................................................................      227

α. Η διεύρυνση του γεωγραφικού πεδίου εφαρμογής των κανόνων
προστασίας εκτός της Ένωσης............................................................................      227

β. Το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο εντός της Ένωσης και οι αρμοδιότητες
των εποπτικών αρχών..........................................................................................      228

γ. Προληπτική εκτίμηση κινδύνων επεξεργασίας και διαβούλευση με
την εποπτική αρχή ...............................................................................................      230

δ. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προστασίας δεδομένων και ο μηχανισμός
συνεκτικότητας.....................................................................................................      232

ε. Εμπλουτισμός των δικαιωμάτων του υποκειμένου των δεδομένων...............      234

Β. Η Οδηγία 2016/680/ΕΕ για την προστασία από την επεξεργασία δεδο-
μένων για σκοπούς πρόληψης και διακρίβωσης εγκλημάτων........................      237

1. Προ της Συνθήκης της Λισαβόνας...........................................................................      237

α. Η υπόθεση PNR......................................................................................................      237

β. H απόφαση πλαίσιο 2008/977/ΔΕΥ του Συμβουλίου........................................      240

2. Η Οδηγία 2016/680/ΕΕ για την προστασία των φυσικών προσώπων ένα-
ντι της επεξεργασίας δεδομένων για τους σκοπούς της πρόληψης, της
διερεύνησης, ανίχνευσης ή δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεση
ποινικών κυρώσεων και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων
αυτών ..........................................................................................................................      243

Συμπεράσματα..................................................................................................................      247

Βιβλιογραφία......................................................................................................................      253

Ελληνόγλωσση................................................................................................................      253

Ξενόγλωσση....................................................................................................................      263

Δικαστικές αποφάσεις.....................................................................................................      271

Α. Ελληνικά Δικαστήρια..................................................................................................       271

Β. Αλλοδαπά Δικαστήρια...............................................................................................      274

Γ. Υπερεθνικά Δικαστήρια.............................................................................................      275

Δ. Πράξεις της Αρχής Προστασίας Δεδομένων .........................................................      277

Ε. Διάφορα.......................................................................................................................      279